Con đường nay em đi, ngày xưa có tên gì?

Dù chính quyền đã đặt tên đường chính thức, có cắm bảng đề tên chính chủ nhưng người Sài Gòn vẫn gọi theo thói quen của họ cho… dễ gọi và dễ nhớ.

12:07 - 30/07/2017
ba505ce1.jpg
Đường Duy Tân được đổi thành Phạm Ngọc Thạch, xưa có tên Tây đọc là Lan Si Bê (Blansubé) - Ảnh: T.T.D.

Nhiều khu cư dân hình thành tự phát từ một nhóm cư dân rồi dần dần thành một khu phố nhỏ và nhiều khu phố nhỏ. Một khu đất trống nhờ xây dựng, có dân đến ở, chia thành những con đường chưa được đặt tên.

Những cái tên “mắc cười muốn chết”

Để giải quyết sự rắc rối nhầm lẫn về địa chỉ, người dân ở khu đất mới tự chọn tên đường cho khu mình ở dựa theo đặc điểm mà khu phố khác không có.

Bởi vậy, ở thành phố hiện nay có những con đường mang những cái tên thoạt nghe mắc cười muốn chết.

Nào là đường “Mẫu Giáo - Nghĩa Địa”. Có lẽ con đường này có trường mẫu giáo gần nghĩa địa (?).

Rồi có tên con đường thoạt nghe thấy lạnh run: “Ướp Lạnh” (chắc ở con đường này có nhà máy nước đá hay đông lạnh thủy hải sản nào đó).

Bà con ở đường “Cựu Chiến Binh Không Rác” chắc vô cùng tự hào vì con đường này vừa mang tính truyền thống vừa bảo vệ môi trường triệt để.

Dân mê mạng chắc tập trung ở con đường “Facebook”. Ngọt nhất có lẽ là hai con đường “Đường Cát” và “Đường Phèn”...

Hãy thử tưởng tượng cách bà con đặt tên đường.

Thoạt đầu có thể như vầy: “Anh (chị) ơi, tôi muốn tìm nhà bà Hai ở xóm trên”/ “Bà Hai hả, anh đi hết con đường có cái trường mẫu giáo, rồi qua nghĩa địa sẽ thấy”/ “Qua mẫu giáo, rồi nghĩa địa”/“Ờ, mẫu giáo, rồi nghĩa địa”.

Dần dần rồi thành con đường mang tên “Mẫu Giáo - Nghĩa Địa”, đường “Ướp Lạnh” hồi nào chẳng ai hay. Sau cùng khi đặt tên đường, cắm bảng địa phương sẽ dùng cái tên được định sẵn theo cách gọi của người dân địa phương.

Gọi tên từ vựa cá, hàng cây...

Nếu như đọc một bài viết của nhà văn Bình Nguyên Lộc - một người Đồng Nai nhưng sống và viết nhiều về Sài Gòn - ta sẽ khám phá cách gọi tên đường thật “bá đạo” ngày xưa.

Trước hết, họ gọi tên đường theo đặc điểm nơi đây từng có một cơ sở sản xuất gì đó.

Nếu đi ngang vùng “ngã tư quốc tế”, dân Sài Gòn nào chẳng biết đường Nguyễn Thái Học, trước kia có tên Tây là Kitchener nhưng bà con khoái gọi là đường Lò Heo vì đường này từng có một lò heo. Tương tự, đường Bùi Quang Chiêu (Đặng Thị Nhu) được gọi là đường Cá Hấp vì các vựa cá hấp đóng đô gần khu vực chợ Bến Thành.

Thứ đến, đặt tên đường thật thơ mộng theo tên những hàng cây dài che bóng mát cho những cặp tình nhân như họ thường gọi hai con đường Hàng Bàng và Hàng Sao thế thân cho đường Chasseloup Laubat (Hồng Thập Tự - Nguyễn Thị Minh Khai), Massiges (đường Mạc Đĩnh Chi) vì hai bên vệ đường từng có hàng cây bàng và cây sao rợp bóng.

Hoặc cư dân Sài Gòn với lòng tôn kính, biết ơn những người có công góp phần xây dựng thành phố bằng những công trình xây dựng để đời thường dùng ngay chính tên các nhân vật này để gọi, thay vì gọi tên đường do Nhà nước đặt.

Trường hợp này có đường Frères Guillerault (Bùi Chu - Tôn Thất Tùng) được gọi là đường Huyện Sĩ vì có nhà thờ do ông tri huyện Lê Phát Đạt bỏ tiền túi xây dựng. Đường Alsace Lorraine (Phó Đức Chính) được gọi là đường Chú Hỏa vì tòa biệt thự của Hui BonHoa - sau này được dùng làm bối cảnh quay phim Con ma nhà họ Hứa.

Tiếp thu “truyền thống” đặt tên đường theo đặc điểm địa phương, không quan tâm đến tên gọi có “hộ khẩu”, người dân gọi những con đường dành riêng cho quan chức, cán bộ là đường “Trần Dư” - nói lái là trừ dân.

Biết đâu sau này ở tỉnh Yên Bái có con đường mang tên “Chổi Đót”, Đắk Lắk có con đường mang tên “Xe Ôm” hay đường “Chăn Lợn” để ghi nhớ những quan xây biệt phủ bằng con đường lao động đặc thù có một không hai của các quan khi khởi nghiệp làm... quan.

Tên đường Việt hóa từ chữ Tây

Trước năm 1954, các con đường thành phố đều đặt theo tên Tây, mỗi lần gọi muốn trẹo lưỡi nên bà con tự động Việt hóa mà không cần đến những nhà ngôn ngữ học.

Đố ai thời này biết được con đường “Ai Vô Rờ Quẹt” chính là con đường Eyriaud des Verges (Trương Minh Giảng - Lê Văn Sỹ). “Nhăn Răng Rìa Ai Đi Đây?” là cách gọi con đường Legrand de la Liraye (Phan Thanh Giản - Điện Biên Phủ).

Đường Đít Xơ Mít là cách phiên âm của Dixmude (Đề Thám). Đói bụng hãy nhớ đến đường “Lên Ăn Cơm” khi nói đến đường Léon Combes.

Đường Duy Tân (Phạm Ngọc Thạch) trước kia có tên Tây là Blansubé thì được bà con gọi như tên một thiếu nữ: Lan Si Bê.

Đường Monlaii (Huỳnh Thúc Kháng) là đường Mộng Lầu. Ngã sáu Phù Đổng trước kia được gọi là ngã sáu 
Quẹt Đoong (Verdon)...

Nguồn: tuoitre.vn

​Người phán xử: khán giả đến cuối vẫn phải đoán già đoán non ​Người phán xử: khán giả đến cuối vẫn phải đoán già đoán non XÃ HỘI
Chỉ còn một tập nữa là người phán xử kết thúc, tuy nhiên bộ phim này vẫn khiến người xem phải “hại não” với những câu hỏi: Lê Thành là con ai, công an chìm K3 là ai?
​Triển lãm gần 400 kỷ vật lịch sử ngành công an ​Triển lãm gần 400 kỷ vật lịch sử ngành công an XÃ HỘI
Ngày 31-8, Viện lịch sử công an phối hợp cùng công an TP Đà Nẵng và Sở Văn hóa thể thao Đà Nẵng khai mạc triển lãm Kỷ vật lịch sử công an nhân dân - Dấu ấn thời gian.
Chuyện cuối tuần: Hồi ức trắng đen, chuyện cũ còn mới Chuyện cuối tuần: Hồi ức trắng đen, chuyện cũ còn mới XÃ HỘI
Mưa, lạnh kèm theo gió lớn khiến những mảng sương lúc dày, lúc mỏng, biến căn biệt thự cổ số 17 Lê Hồng Phong (TP Đà Lạt - nơi triển lãm Phố bên đồi lần 2 - Hồi ức trắng đen) trở nên mờ ảo tựa ký ức.
Ngắm bộ sưu tập Những ký ức tuổi thơ tại Lào Ngắm bộ sưu tập Những ký ức tuổi thơ tại Lào XÃ HỘI
Bộ sưu tập áo dài Những ký ức tuổi thơ của nhà thiết kế Thuận Việt vừa ra mắt tại lễ hội Giao lưu văn hóa hữu nghị Việt - Lào, diễn ra từ ngày 26-7 đến ngày 1-8 tại bốn thành phố của Lào.
Tác phẩm thực tế ảo, liệu có bán được? Tác phẩm thực tế ảo, liệu có bán được? XÃ HỘI
Không ai nghĩ công nghệ thực tế ảo sẽ lấn sân vào nghệ thuật. Tuy nhiên, những tác phẩm đầu tiên của công nghệ này bắt đầu khiến người ta băn khoăn về việc định giá chúng.
Trại hè âm nhạc ở nhạc viện Trại hè âm nhạc ở nhạc viện XÃ HỘI
Trại hè âm nhạc TP.HCM do Nhạc viện TP tổ chức sẽ lần đầu diễn ra từ ngày 1 đến 8-8 tại Nhạc viện TP.HCM.
​Người trẻ hát vang sáng tác của cựu tù binh ​Người trẻ hát vang sáng tác của cựu tù binh XÃ HỘI
Buổi giới thiệu cuốn sách Ngục tù - Thơ ca - Tiếng nhạc của các cựu tù chính trị, tù binh TP.HCM diễn ra xúc động khi những tác phẩm ấy được thế hệ trẻ trân trọng thể hiện trên sân khấu của Đường sách vào sáng 29-7.
Triển lãm mỹ thuật Sắc thu 2017 ở Huế Triển lãm mỹ thuật Sắc thu 2017 ở Huế XÃ HỘI
Triển lãm mỹ thuật 'Sắc thu 2017' do Trung tâm Nghệ thuật Lê Bá Đảng và Điềm Phùng Thị cùng Hội Mỹ thuật tỉnh Thừa Thiên Huế tổ chức khai mạc chiều 28 - 7 đã thu hút đông đảo nghệ sĩ và công chúng.
Đặc sắc lễ hội giao lưu văn hóa Việt - Nhật 2017 Đặc sắc lễ hội giao lưu văn hóa Việt - Nhật 2017 XÃ HỘI
Lễ hội giao lưu văn hóa Việt - Nhật 2017 khai mạc tối 28-7 tại cảng Sông Hàn TP Đà Nẵng với sự tham gia của nhiều đoàn nghệ thuật và 150 gian hàng từ các tỉnh, thành cùng hàng chục doanh nghiệp Việt Nam, Nhật Bản.
Thu phí bản quyền cần chứng minh ủy quyền? 3 Thu phí bản quyền cần chứng minh ủy quyền? 3 XÃ HỘI
Cục Bản quyền tác giả (Bộ VH-TT&DL) đang lấy ý kiến góp ý dự thảo nghị định về quyền tác giả, quyền liên quan với nhiều điểm mới nhằm giải quyết những vấn đề còn gây bức xúc trong dư luận vừa qua.
Thay lời muốn nói: Đông Nhi, Phạm Quỳnh Anh hát tặng Wanbi Tuấn Anh Thay lời muốn nói: Đông Nhi, Phạm Quỳnh Anh hát tặng Wanbi Tuấn Anh XÃ HỘI
Hai ca sĩ Đông Nhi và Phạm Quỳnh Anh sẽ thể hiện lại hai ca khúc do chính Wanbi Tuấn Anh sáng tác trong chương trình Thay lời muốn nói (TLMN) vào ngày 30-7 tới.
IDECAF dựng lại Ngôi nhà không có đàn ông IDECAF dựng lại Ngôi nhà không có đàn ông XÃ HỘI
Tối 30-7, sân khấu IDECAF sẽ công diễn vở kịch Ngôi nhà không có đàn ông của cố tác giả Ngọc Linh.